Welke regels gelden er voor nachtdiensten?

Er is sprake van een nachtdienst als u tijdens een dienst meer dan 1 uur werkt tussen 00.00 uur ’s nachts en 06.00 uur ’s ochtends. Voor nachtdiensten gelden strengere regels dan voor dagdiensten.

Aantal uur in een nachtdienst

• Per nachtdienst mag u niet meer dan 10 uur werken.
• Als een nachtdienst eindigt ná 02.00 uur werkt u hierna minimaal 14 uur niet. Maximaal 1 keer per week mag dat ingekort worden tot 8 uur. Maar alleen als het soort werk of de bedrijfsomstandigheden dit nodig maken.
• Als een nachtdienst eindigt vóór 02.00 uur geldt net als bij dagdiensten dat u na de dienst 11 aaneengesloten uren niet mag werken.
• Maximaal 5 keer per twee weken en 22 keer per jaar mag u 12 uur in een nachtdienst werken. Na een nachtdienst van 12 uur mag u minimaal 12 uur niet werken.
• Na een reeks van 3 of meer nachtdiensten mag u minimaal 46 uur niet werken. Wanneer de laatste nachtdienst bijvoorbeeld op dinsdagochtend 06.00 uur eindigt, dan mag u vanaf donderdag 04.00 uur uw werk hervatten.

Aantal nachtdiensten

• U mag per 16 weken maximaal 36 nachtdiensten draaien.
• U mag niet meer dan 7 achtereenvolgende diensten werken als één van die diensten een nachtdienst is. Dit mogen er 8 zijn als het soort werk of de bedrijfsomstandigheden dit noodzakelijk maken en dit in een collectieve regeling is afgesproken.
• Als u slechts af en toe een nachtdienst draait (minder dan 16 keer per 16 weken) geldt hetzelfde als voor dagdiensten: gemiddeld 48 uur werken per week.
• Als u regelmatig nachtdiensten draait (16 keer of meer per 16 weken), dan mag u niet meer dan gemiddeld 40 uur per week werken binnen die 16 weken.

Verhogen aantal nachtdiensten

• Het aantal nachtdiensten mag bij collectieve regeling (bijvoorbeeld cao) worden verhoogd van 117 naar 140 nachtdiensten per jaar als het soort werk of de bedrijfsomstandigheden dit noodzakelijk maken,.
• Werkt u in de 'randen van de nacht' (bijvoorbeeld als de werkdag om 04.00 uur begint), mag u ook gebruikmaken van de regel dat u maximaal 38 uur per 2 weken werkt tussen 00.00 uur en 06.00 uur. Dit moet in een collectieve regeling zijn afgesproken.

Als u bijna altijd ’s nachts werkt
Nu de nieuwe Arbeidstijdenwet op 1 april 2007 in werking is getreden, is ook de overgangsregeling Permanente nachtarbeid voor onbepaalde tijd van kracht. Als u al vóór 1 januari 1996 vooral ’s nachts werkte, en u doet dat nu nog steeds, dan mag u ook na 1 april 2007 dit werkpatroon voortzetten. In elke periode van 4 aaneengesloten weken mag u maximaal 20 nachtdiensten draaien.

Ook als u niet op de werkplek aanwezig bent kan uw werkgever u bij onvoorziene omstandigheden oproepen om aan het werk te gaan. In de Arbeidstijdenwet heet dit consignatie. Vergelijkbaar met consignatie is de bereikbaarheidsdienst. Het verschil is dat een oproep in geval van een bereikbaarheidsdienst een normaal onderdeel van de functie is, bijvoorbeeld in de kraamzorg. Bereikbaarheidsdiensten komen alleen voor in de zorgsector.

Arbeidstijd of niet?
In geval van consignatie of bereikbaarheidsdient geldt de tijd waarin u kunt worden opgeroepen niet als arbeidstijd. Als u echter wordt opgeroepen en aan het werk moet, telt dat wel als arbeidstijd. Voor een oproep staat minimaal een half uur arbeidstijd. Ook als u maar een kwartier aan het werk bent. Als u binnen een half uur nadat u via een oproep aan het werk ging opnieuw wordt opgeroepen, geldt de tussenliggende tijd ook als arbeidstijd.

De regels in het kort bij consignatie:

• U mag niet langer dan 13 uur per 24 uur werken, inclusief de uren die voortkomen uit oproepen.
• Per 4 weken mag u maximaal 14 dagen oproepbaar zijn.
• Per 4 weken moet u minimaal tweemaal 2 aaneengesloten dagen niet werken en ook niet oproepbaar zijn.
• Direct voor en na een nachtdienst mag u niet oproepbaar zijn. Dit mag tot 11 uur voor een nachtdienst en pas weer vanaf 14 uur erna.
• Als u binnen 16 weken 16 keer of meer oproepbaar bent tussen 00.00 uur en 06.00 uur, mag u niet meer dan gemiddeld 40 uur per week werken binnen die 16 weken. Uitzondering: U mag binnen deze 16 weken gemiddeld 45 uur per week werken onder de volgende voorwaarden:
• U hebt direct na de laatste nachtoproep 8 uur aaneengesloten rust en u bent niet oproepbaar.
• Als dat niet mogelijk is, dan moet u in ieder geval dezelfde dag nog (dus voor 00.00 uur) 8 uur aaneengesloten rusten.

Let op:

• Als u wordt opgeroepen dan geldt dit niet als een onderbreking van de dagelijkse of wekelijkse rusttijd.
• Als u ’s nachts opgeroepen wordt, dan telt dit niet als nachtdienst.

Naast consignatie en bereikbaarheidsdienst is in het Arbeidstijdenbesluit nog een andere vorm van ‘bereikbaar zijn’ geregeld, namelijk de aanwezigheidsdienst. In geval van een aanwezigheidsdienst moet een werknemer wel op de werkplek blijven. Voor aanwezigheidsdiensten geldt een bijzondere regeling.

In het Arbeidstijdenbesluit (Atb) staan uitzonderingen en aanvullingen op de Arbeidstijdenwet. Er zijn algemene uitzonderingen die gelden voor bepaalde werknemers en bepaalde situaties en uitzonderingen die gelden een bepaalde sector, zoals de mijnbouw of de zorg. Deze sectoren hebben dus met de algemene regels uit de Arbeidstijdenwet en Arbeidstijdenbesluit én de aparte sectorregels te maken

Let op! Tenzij anders vermeld, is toepassing van onderstaande uitzonderingen alleen mogelijk bij collectieve regeling.

Aanwezigheidsdiensten
Tijdens een aanwezigheidsdienst moet u op uw werkplek blijven om na een oproep zo snel mogelijk aan het werk te gaan. U mag alleen in een aanwezigheidsdienst werken als het soort werk dat noodzakelijk maakt en het werk niet op een andere manier te organiseren is (bijvoorbeeld in de zorg of bij de brandweer).

Langer werken voorafgaand aan feestdagen
Als dit in verband met de voorbereiding op een feestdag noodzakelijk is, mag u in de periode van 7 dagen voorafgaande aan die feestdag 2 keer maximaal 14 uur werken (ook in de nacht).
Onder een feestdag wordt in ieder geval verstaan: Nieuwjaarsdag, Pasen, Koninginnedag, Hemelvaartsdag, Pinksteren, 5 december en Kerstmis, maar ook andere feestdagen kunnen hiervoor in aanmerking komen. Voor de toepassing van deze regeling is geen collectieve overeenstemming vereist.

Langere nachtdienst in het weekend
Tussen vrijdag 18.00 uur en maandag 08.00 uur mag u, naast een nachtdienst van tien uur, twee nachtdiensten van maximaal 11 uur draaien. Na een dergelijke nachtdienst hebt u minimaal 12 uur rust. Als u van deze regeling gebruikmaakt, moet u minstens 26 zondagen per jaar vrij hebben. Deze regeling mag niet gebruikt worden in combinatie met de algemene regels voor langere nachtdiensten.

Langere nachtdienst buiten het weekend
Als buiten het weekend de bezetting van het personeel door onvoorziene omstandigheden onder het minimum komt, of omdat het een feestdag betreft, mogen de overblijvende werknemers langere nachtdiensten (meer dan 10 uur) draaien. Gedurende deze diensten mag maximaal 12 uur worden gewerkt. Dit mag maximaal 2 keer per 2 weken en 8 keer per 52 weken. Direct na een dergelijke nachtdienst hebt u minimaal 12 uur rust. Ook deze regeling mag niet gebruikt worden in combinatie met de algemene regels voor langere nachtdiensten.

Langer werken bij noodzakelijke werkzaamheden
Als werkzaamheden niet uitgesteld kunnen worden mag er langer doorgewerkt worden. Hierbij moet voorop staan dat dit langer werken niet te voorkomen is. U mag dan 1 keer per 2 weken maximaal 14 uur werken (ook in de nacht). Voor de toepassing van deze regeling is geen collectieve overeenstemming vereist.

Kwartiertje extra voor overdracht van werkzaamheden
Ten behoeve van het overdragen van werkzaamheden mag de werktijd met 15 minuten worden verlengd en de dagelijkse rusttijd met 15 minuten worden verkort. Bijvoorbeeld in het geval van ploegendiensten. Als door deze 15 minuten een dienst een nachtdienst wordt, telt deze niet mee voor het aantal nachtdiensten. Voor de toepassing van deze regeling is geen collectieve overeenstemming vereist.

Oproep tijdens pauze
Als de aard van het werk dit noodzakelijk maakt, kan worden afgesproken dat een werknemer tijdens zijn pauze oproepbaar blijft. Deze zogeheten geconsigneerde pauzes tellen niet mee voor het aantal malen dat een werknemer geconsigneerd mag zijn. Als een werknemer de daadwerkelijke werkplek niet mag verlaten, dan tellen deze pauzeperioden wel mee als arbeidstijd.

Afzien van pauze
Als u door de aard van het werk uw werkplek niet kunt verlaten om pauze te nemen, is het mogelijk dat wordt afgezien van een pauze. Het gaat hierbij vaak om alleen werken, bijvoorbeeld als u brugwachter bent. In dat geval mag per periode van 16 weken maximaal gemiddeld 44 uur per week worden gewerkt.
Als de afwijkende pauzeregeling op u van toepassing is en er wordt ook gebruikgemaakt van de regeling Langere nachtdienst in het weekend, dan mag u niet meer dan 10 uur per nachtdienst werken.

Referentieperiode verlengen naar 52 weken
Door onvoorziene omstandigheden of door de aard van het werk kan het werkaanbod sterk wisselen gedurende het jaar (bijvoorbeeld seizoensgebonden werk). In dat geval mag de 16 weken waarover de gemiddelde arbeidstijd wordt berekend (de zogenoemde referentieperiode) worden verlengd naar 52 weken. Ook mag de referentieperiode verlengd worden als u uitsluitend of in hoofdzaak leiding geeft. Dit mag op twee manieren:

• In een periode van 52 weken mag u maximaal gemiddeld 48 uur per week werken. Voor deze verlenging moet er overeenstemming op cao-niveau zijn.
• In geval van nachtdiensten: in een periode van 52 weken mag u maximaal gemiddeld 40 uur per week werken.
  Voor deze verlenging kan ook een overeenstemming op ondernemingsniveau volstaan.